Việc phát hiện ra các dụng cụ phẫu thuật này, cũng như các ghi chép về các phương pháp phẫu thuật và sử dụng dược vật trong các cổ thư. Đã đủ để giải thích mức độ phát triển của phẫu thuật ngoại khoa Trung y thời cổ đại. Thật đáng tiếc, rất nhiều điều tinh hoa đã không được lưu truyền lại. Vì vậy hiện nay rất ít người biết được Trung y và phẫu thuật lại có quan hệ với nhau.

coway - Hoa Đà nổi tiếng phẫu thuật
Con dao phẫu thuật nào đã được sử dụng trong Trung y cổ đại, gây mê và khâu vết thương như thế nào? Tại sao phẫu thuật ngoại khoa của Trung y cổ đại không được truyền lại?

Chỉ có Tây y mới có thể thực hiện phẫu thuật ?

Hầu hết mọi người hiện nay đều nhìn nhận rằng chỉ có Tây y mới có thể thực hiện phẫu thuật. Trung y làm thế nào phẫu thuật được?. Kỳ thực, vào thời Trung Quốc cổ đại, phẫu thuật của Trung y đã rất phát triển. Đã có không ít những ghi chép về điều này trong các sách cổ.

Có một cuốn sách rất nổi tiếng trong triều đại nhà Tùy tên là ” Chư bệnh nguyên luận “, do thái y Sào Nguyên Phương viết. Trong đó có một đoạn viết. “có người đại trường bị đứt đoạn, nhìn thấy được cả hai đầu, có thể nhanh chóng nối lại được. Trước hết dùng dương kim khâu lại, nối liền các đoạn ruột đứt. Sau đó lấy máu gà để bôi vào. Đừng để khí của nó tiết ra, tức là đẩy nó vào bên trong. Tuy nhiên, những người bị đau nên thường dùng chỉ tơ để khâu, tránh tổn thương huyết mạch. ” Đoạn viết trên nói về ruột của bệnh nhân sau khi bị đứt rời, và quá trình thầy thuốc nối lại ruột bị đứt thông qua phẫu thuật.

Vậy, những công cụ nào mà y học Trung Quốc cổ đại đã sử dụng để thực hiện phẫu thuật và nó được dùng như thế nào?. Tại sao phẫu thuật ngoại khoa của y học Trung Quốc không được lưu truyền lại? . Hãy để chúng tôi nói về nó ở mức độ nông cạn nhất.

Thuốc gây mê trong phẫu thuật Trung y cổ đại

Khi nói đến phẫu thuật Trung y thời cổ đại, mọi người đầu tiên  sẽ nghĩ ngay đến Hoa Đà. Người được công nhận là vị tổ đầu tiên của nền phẫu thuật ngoại khoa Trung y. Hoa Đà là người đã lập ra bài thuốc Ma Phí Tán. Đây là thuốc gây mê sớm nhất trên thế giới. Các bệnh nhân sau khi dùng Ma Phí Tán, cơ thể sẽ bị mất tri giác. Sau đó thầy thuốc có thể ” khô phá phúc bối , trừu cát tích tụ “, cũng chính là mổ bụng để loại bỏ các khối u.

Thật đáng tiếc, Ma Phí Tán sau đó đã bị thất truyền. Tuy nhiên sau Ma Phí Tán, các loại thuốc gây mê khác cũng xuất hiện.

Ví như, một y học gia về ngoại khoa thời nhà Minh là Trần Thực Công, đã viết trong cuốn “Phẫu thuật chính tông ” rằng, ông đã sử dụng thuốc gây mê ” Hồi hương thảo tán ” trong phẫu thuật loại bỏ thịt thừa trong mũi (polyp mũi). Hồi hương thảo là một loại thuốc gây tê cục bộ được làm từ hai loại thảo mộc là Hồi hương thảo và gừng. Ông mô tả trong cuốn sách như sau: Đầu tiên thổi vào niêm mạc mũi hai lần bằng Hồi hương thảo tán , sau đó sử dùng một sợi tơ để quấn lấy gốc của cục thịt thừa, xoắn lấy nó và kéo nó xuống, và cục thịt sẽ rơi ra.

coway - thuốc gây mê phẫu thuật đông y
Hoa Đà là người đã lập ra bài thuốc Ma Phí Tán

Dao phẫu thuật thời xưa như thế nào?

Rất lâu trước Hoa Đà, đã có nhiều ghi chép về dụng cụ phẫu thuật của Trung y. “Sơn Hải Kinh” nói rằng “Núi ở Cao Thị đầy ngọc bích, và đá có thể được sử dụng làm kim, có thể được sử dụng để phá vỡ được nhọt độc.”. “Tố vấn” cũng ghi lại, “Miền đông … Tất cả các bệnh về nhọt độc, dùng biếm thạch để trị. “

Vào thời đó, người ta đã sử dụng biếm thạch để chế tạo các dụng cụ y tế khác nhau, như “Biếm châm” và  “Biếm liêm”. Chúng có các kích cỡ lớn nhỏ không tương đồng. Biếm liêm giống như một loại dao, có thể sử dụng để cắt khối u và cắt bỏ thịt thối. Biếm Liêm được khai quật tại một di chỉ của nhà Thương ở Thái Tây, Cao Thành, tỉnh Hà Bắc, có cách đây 3400 năm. Là con dao mổ xuất hiện sớm nhất trên thế giới. Không chỉ vậy, bản thân biếm thạch cũng có tác dụng dưỡng sinh trị bệnh và điều lý khí huyết, lưu thông kinh lạc. Y học hiện đại cũng đã phát hiện ra rằng biếm thạch có chứa ít nhất 30 loại nguyên tố vi lượng có lợi cho cơ thể con người.

Với sự phổ biến ngày càng tăng của đồ đồng và đồ sắt, người ta bắt đầu sử dụng các kim loại như đồng và sắt để chế tạo kim, dao, liềm và nhiều dụng cụ phẫu thuật ngoại khoa khác.

Sau triều đại nhà Tần và Hán, dụng cụ ngoại khoa phẫu thuật tiếp tục phát triển. Các dụng cụ phẫu thuật phổ biến như nhíp và kéo đã được tìm thấy trong các di tích văn vật được khai quật thời nhà Đường. Vào thời nhà Tống, các dụng cụ phẫu thuật thường được sử dụng tương đối đầy đủ, như kim, kéo, dao, kìm, và đục. Trong các cuốn cổ thư như ” Thế y đắc hiệu phương 》và《Vĩnh loại kiềm phương ” đều có ghi chép lại. Ngoài ra một loạt dụng cụ y tế thời nhà Minh cũng đã được khai quật ở huyện Giang Âm, tỉnh Giang Tô. Ngoài dao lưỡi phẳng bằng sắt và đồng, kéo nhỏ và nhíp, còn có một con dao phẫu thuật hình lá liễu với một cạnh sắc ở một đầu, rất giống so với dao mổ hiện đại.

Trong ” Ngoại khoa minh ẩn tập ” được viết bởi y gia triều Thanh là Hà Cảnh Tài. Mô tả ngắn gọn về một số dụng cụ phẫu thuật như dao phẫu thuật, kim tam lăng, dao lưỡi phẳng, dao lưỡi nguyệt, kéo và nhíp. Dao phẫu thuật là mỏng nhất và sắc bén nhất, ra vào nhanh chóng; Kim tam lăng được sử dụng để giải phóng máu độc ứ đọng, châm rỗng để cho nước ứ đọng lưu thông; Dao lưỡi phẳng được sử dụng để cắt da chết, dùng rất thuận tiện; Dao lưỡi nguyệt dùng để cắt đi thịt thối ứ đọng ở sâu; Nhíp dùng để kẹp vào phần da còn lại, giúp việc dùng dao thuận tiện hơn.

coway - dao phẫu thuật đông y
Biếm liêm và Biếm châm (Nguồn cctv.com)

 

“Tang bì sợi” dùng làm chỉ khâu phẫu thuật

Khâu phẫu thuật cũng là một phát minh quan trọng trong lịch sử phẫu thuật ngoại khoa của Trung y. ” Tang bì sợi ” là một trong những chỉ khâu thường được sử dụng nhất. Sách “San Phồn Phương ” có ghi lại phương pháp chữa người bệnh bị thương ruột lồi ra ngoài như sau:  “Dùng tang bì, sợi nhỏ khâu da bụng lại, dùng bột bồ hoàng bôi lên. Cuốn “Khuê xa chí ” thời nhà Tống cũng có đoạn viết. “… dùng dao tự sát, nhưng không chết, thầy thuốc dùng tang bì khâu vết thương, và  cho uống thuốc.”

Theo các Tiền bối Trung y xưa, phương pháp tạo ra “ tang bì sợi” như sau. Trước tiên phải loại bỏ lớp vỏ bên ngoài, ở lớp sâu hơn, chọn lấy lớp vỏ thô và xé nó ra. Sau đó lại cầm lấy, vuốt sợi từ đầu đến cuối bảy lần, để làm cho sợi mỏng mịn và mượt như tơ, cất nó đi. Khi đến lúc sử dụng, hãy xông nó trên hơi nước sôi, và sợi sẽ mềm như mới. Tang bì sợi có thể được cơ thể hấp thụ, do đó không cần phải tháo sợi sau khi khâu.

Tang bì sợi tiện sử dụng và không dễ dàng bị đứt đoạn. Không chỉ vậy, bản thân Tang bì cũng là vị thuốc có tính bình hòa, và có tác dụng thanh nhiệt giải độc và thúc đẩy quá trình lành vết thương.

 

coway - chỉ khâu phẫu thuật trung y xưa
Tang bì sợi được dùng làm chỉ khâu phẫu thuật

Làm thế nào để khử trùng và cầm máu cho bệnh nhân?

Trong phẫu thuật ngoại khoa cổ đại, có nhiều loại thuốc dán và thuốc rửa. Cũng như các loại thuốc ngoại khoa tốt khác như thuốc trừ thịt thối, thuốc sinh cơ, thuốc làm se da, v.v… Để giúp cầm máu và nhanh lành vết thương sau phẫu thuật.

Tại sao phẫu thuật ngoại khoa của Trung y không được lưu truyền cho đến ngày nay?

Việc phát hiện ra các dụng cụ phẫu thuật này, cũng như các ghi chép về các phương pháp phẫu thuật và sử dụng dược vật trong các cổ thư. Đã đủ để giải thích mức độ phát triển của phẫu thuật ngoại khoa Trung y thời cổ đại. Thật đáng tiếc, rất nhiều điều tinh hoa đã không được lưu truyền lại. Vì vậy hiện nay rất ít người biết được Trung y và phẫu thuật lại có quan hệ với nhau.

Nguyên nhân cho điều này, một phần là do tư tưởng của mọi người đang dần bị tây hóa, phần khác cũng do liên quan đến thói quen kế thừa trong y học cổ truyền và thậm chí là những thay đổi trong toàn bộ hoàn cảnh xã hội.

Những người học Trung y, cũng tương tự như Đạo gia. Các thầy thuốc có bản sự, mặc dù thu nhận rất nhiều đệ tử, nhưng chỉ một trong số họ có thể được Sư phụ chân truyền mà thôi. Một số vị Tổ sư khi lưu truyền lại phương dược và kinh nghiệm quý báu trong Trung y, thường thường muốn tìm ra người đạo đức, tâm tính và ngộ tính đều phải tốt, để bảo đảm rằng sau khi học thành sẽ là người có cả y đức và y thuật,  họ mới truyền lại những điều tinh túy chân chính.

Trong xã hội ngày nay, giáo dục Trung y nói chung cũng được phương Tây hóa. Trung y được liên kết với giáo dục của y học phương Tây. Khi có được bằng cấp và chứng chỉ liên kết thì mới được xã hội công nhận.  Một số thầy thuốc Trung y dân gian, mặc dù vẫn tiếp tục kế thừa y thuật tốt, nhưng họ không được mọi người chấp nhận vì họ không có bằng cấp học thuật hiện đại. Ngoài ra sự hỗn loạn trong xã hội ngày nay, sự lan truyền của nhiều phương thuốc thật thật giải giả khác nhau khiến người bình thường khó mà phân biệt được, và những điều thực sự quý giá của Đông y cũng khó mà được tìm thấy và lưu giữ lại.

Bài viết của Bác sĩ Đặng Chính Lương ( chủ nhiệm phòng khám Trung y Tể Đức)

Theo Ntd.vn Phẫu thuật Trung Y cổ đại rất phát triển, vậy tại sao hiện lại thất truyền?